Gimnazjum nr 10 z Oddziałami Integracyjnymi w Częstochowie

Materiały dla uczniów

W tym miejscu publikowane są materiały, które pomogą uczniom lepiej przygotować się do sprawdzianów i egzaminów gimnazjalnych.

 

 

Przyjemnej i owocnej nauki! :)

 

Historia Polski (XVI wiek) w obrazach

batory_pod_pskowemHold_pruskiSmierc_Barbary_RadziwillownyUcieczka_Henryka_Walezegowolna_elekcja

 

 

 

 

 

 

Przed sprawdzianem z I połowy XIX wieku

prezentujemy przykładowe pytania

1.  W jakich latach obradował kongres wiedeński i jakie zasady wprowadził w Europie?

2.  Jakie były postanowienia kongresu wiedeńskiego dotyczące ziem polskich?

3.  Który wynalazek przyczynił się do przemian cywilizacyjnych w XIX wieku? Jakie zastosowania znalazł ten wynalazek?

4.  Podaj przyczyny wybuchu powstania listopadowego.

5.  Połącz nazwisko z odpowiednią organizacją lub wydarzeniem

Piotr Wysocki                      Hotel Lambert

Adam Czartoryski                rabacja galicyjska

Jakub Szela                        Sprzysiężenie Podchorążych

6.  Dlaczego emigrację po powstaniu listopadowym nazywamy wielką?

7.  Uczestnicy kongresu wiedeńskiego kierowali się zasadą restauracji. Mówiła ona, że:

a)  żadne z mocarstw nie może dominować w Europie

b) mocarstwa mogą interweniować, gdy zagrożony jest pokój w Europie,

c)  do władzy mają wrócić dynastie obalone przez rewolucję i Napoleona,

d) Francja ma zostać ukarana za rewolucję i rządy Napoleona Bonaparte.

8.  Powstałe decyzją kongresu wiedeńskiego Królestwo Polskie było:

a)  w unii personalnej z Rosją,

b) w unii personalnej z Austrią,

c)  w unii personalnej z Prusami,

d) samodzielnym państwem.

9.  Stanisław Staszic utworzył Akademię Górniczą:

a)  w Częstochowie,

b) w Radomiu,

c)  w Kielcach,

d) w Sosnowcu.

10. Hipolit Cegielski założył w Poznaniu słynną fabrykę:

a)  maszyn i narzędzi rolniczych,

b) ubrań,

c)  naczyń,

d) mebli.

11. Jakie nowe grupy społeczne powstały w XIX wieku?

12. Co określamy mianem Wiosny Ludów? Którzy Polacy wsławili się w tych wydarzeniach?

13. Podaj trzech wodzów powstania listopadowego.

14. Kim była Emilia Plater?

15. Wymień skutki powstania listopadowego.

 

 

 

Przed sprawdzianem dla kl. II a

Rzeczpospolita w XVIII wieku

Daty: 1764, 1768, 1765, 1772, 1773, 1788-92, 1791, 1792, 1793, 1794, 1795 (z panowania Poniatowskiego) oraz kilka wybranych z czasów Sasów.

Obowiązują teksty, które były rozdane na lekcji powtórzeniowej oraz mapy. Należy powtórzyć wiadomości o osiągnięciach w dziedzinie kultury Polski w XVIII wieku. Ważniejsze bitwy: Dubienka, Zieleńce, Racławice, Maciejowice. 

 

 

Sztuka klasycyzmu

Do jakiej epoki i do jakich dzieł nawiązują zabytki klasycyzmu?

Belwederkosciol_sw_Aleksandra_w_WarszawiePanteon_w_ParyzuPomnik_Poniatowskiego_w_Warszawie

 

Pojęcia: racjonalizm, empiryzm, deizm, ateizm, absolutyzm oświecony, zasada trójpodziału władzy, klasycyzm, „pruski dryl”, józefinizm, „herbatka bostońska”

Zagadnienia:

 

Główne idee oświecenia na przykładzie myśli Woltera, Jana Jakuba Rousseau i Monteskiusza. (s. 88-89)

 

Poglądy Adama Smitha na ekonomię. (s. 89)

 

Na czym polegała forma rządów zwana absolutyzmem oświeconym? (s. 89-90)

 

Władcy i reformy w Rosji, Prusach i Austrii. (s. 96-105)

 

Przyczyny wojny o niepodległość kolonii angielskich w Ameryce. (s. 106)

 

Trójpodział władzy na podstawie Konstytucji Stanów Zjednoczonych. (s. 107-108)

 

Przyczyny wybuchu Wielkiej Rewolucji Francuskiej. (s. 109)

 

Jakie idee głosiła francuska Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela? (s. 110)

 

Skutki rewolucji francuskiej. (s. 112)

 

 

Daty:

 

4 VII 1776, 14 VII 1789, 22 IX 1792, 1787

 

 

 

Sztuka baroku (XVII wiek)

palac_krola_sobieskiego_w_wilanowieKosciol_pw._ss._Piotra_i_Pawla_w_Krakowiekolumnada_przed_bazylika_sw._piotraekstaza_sw._TeresyJan_III_Sobieskiaugustyn_kordecki

Władcy Rzeczypospolitej w XVII wieku

1587-1632 Zygmunt III Waza

1632-1648 Władysław IV Waza

1648-1668 Jan Kazimierz Waza

1669-1673 Michał Korybut Wiśniowiecki

1674-1696 Jan III Sobieski

 

Przykładowe pytania testowe

1. Pokój w Karłowicach Polska podpisała z:

a) Rosją w 1686 roku,

b) Szwecją w 1699 roku,

c) Turcją w 1699 roku,

d) Turcją w 1686 roku.

2. Rokosz to:

a) zbrojne wystąpienie szlachty przeciwko królowi,

b) powstanie ludności tatarskiej na wschodzie Rzeczypospolitej,

c) jednostka wojskowa wystawiana przez magnatów,

d) chłopska formacja, która strzegła granicy południowej.

3. Dynastia Wazów pochodziła z:

a) Francji,

b) Prus,

c) Austrii,

d) Szwecji.

4. Na mocy pokoju z Turcją w Buczaczu Polska:

a) musiała płacić każdego roku opłatę na rzecz Turcji (haracz),

b) uzyskała dostęp do Morza Czarnego,

c) utraciła województwo podolskie, bracławskie i resztkę kijowskiego,

d) straciła Inflanty.

 

Wojny Rzeczypospolitej w XVII wieku - notatki

 

Ekspansja na ziemie rosyjskie na początku XVII wieku - dymitriady

 

Po śmierci cara Fiodora (syna Iwana IV Groźnego) w 1598 roku, w Rosji nastąpił okres „wielkiej smuty”, czyli kryzysu władzy. W 1604 roku grupa polskich i spolszczonych magnatów, chcąc wykorzystać kryzys w Rosji, rozpoczęła przygotowania do zbrojnej interwencji. Wykorzystali oni fakt pojawienia się awanturnika podającego się za uratowanego cudem carewicza Dymitra. Pojawienie się Dymitra zwanego Samozwańcem i jego dążenie do opanowania tronu rosyjskiego spotkały się w Polsce ze sprzeciwem (Zamoyski) i poparciem (książęta Wiśniowieccy i wojewoda sandomierski Jerzy Mniszech, który obiecał Dymitrowi córkę za żonę). Jesienią 1604 roku Samozwaniec wkroczył w granice Rosji. Dołączyli do niego ludzie liczący na poprawę swej sytuacji. W 1605 roku przeciwko wojskom Dymitra wystąpiła armia cara rosyjskiego Borysa Godunowa. W wyniku walk car Borys zginął, a Dymitr opanował Moskwę i koronował się na cara. W jego otoczeniu znalazło się wielu Polaków. Rosnąca opozycja przeciw Dymitrowi i niechęć do Polaków zaowocowała powstaniem ludowym w 1606 roku. Podczas powstania Dymitr został zamordowany. Na nowego cara koronował się przywódca powstania, Wasyl Szujski. Jego panowanie nie było łatwe, gdyż musiał walczyć z wielkim powstaniem chłopskim Iwana Błotnikowa i z nową interwencją polską. W 1607 roku kilku magnatów wysunęło kandydata do tronu carskiego, który twierdził, że jest Dymitrem (drugi raz cudownie ocalonym). Tą interwencją kierowali: Jan Piotr Sapieha i Jan Różyński. Udało im się opanować znaczne połacie ziem rosyjskich, ale Moskwy nie zdobyli. Car Wasyl Szujski, chcąc ustabilizować swą władzę, zdecydował się w lipcu 1608 roku na układ z Polską, mocą którego wypuścił z niewoli Polaków więzionych po upadku pierwszego Samozwańca. W lutym 1609 roku Szujski zawarł układ ze Szwecją, na mocy którego uzyskał pomoc w wypieraniu drugiego Dymitra. Zygmunt III Waza, w wyniku wpływów doradców – senatorów i jezuitów, uznał układ ze Szwedami jako powód do wojny. Wojsko polskie pod dowództwem króla ruszyło na Smoleńsk, który poddał się dopiero wiosną 1611 roku. Odsiecz rosyjsko-szwedzką rozbił hetman polny koronny Stanisław Żółkiewski latem 1610 roku pod Kłuszynem. Bojarzy rosyjscy, obawiający się rozruchów ludowych i drugiego Samozwańca, obwołali carem królewicza polskiego Władysława. Warunkiem przyjęcia korony było przejście na prawosławie, na co nie chciał zgodzić się katolicki król Zygmunt. Szujski został złożony z tronu. Wówczas Zygmunt III sam wystąpił jako kandydat na władcę Rosji. Wzmogło to bardzo protesty i oporu Rosjan. Sukcesy Polaków zaniepokoiły Szwedów. Załoga polska na Kremlu zmuszona została w 1612 roku do kapitulacji. Zmusiło ich do tego powstanie kierowane przez bojarów i mieszczan. W 1613 roku carem został wybrany Michał Romanow, który zdołał odeprzeć ataki Szwecji i Polski. Nastąpił koniec „wielkiej smuty” i początek panowania dynastii Romanowów (do 1917 roku). Wojska Rzeczypospolitej w latach 1617-1618 jeszcze raz znalazły się pod Moskwą, ale nie udało im się zdobyć miasta. Zmęczeni wojną Polacy zdecydowali się na rozejm podpisany w Dywilinie w 1619 roku. Polska zatrzymała ziemię smoleńską, czernihowską i siewierską.

 

W 1632 roku Rosjanie uderzyli na Smoleńsk. Polskie wojska zorganizowały szybką odsiecz prowadzoną przez Władysława Wazę i hetmana Krzysztofa Radziwiłła. Smoleńsk został oswobodzony, a armia rosyjska otoczona i zmuszona do kapitulacji. Wiosną 1634 roku w Polanowie zawarto pokój, w wyniku którego Rosja uznała na stałe dywilińskie postanowienia, natomiast Władysław zrzekł się pretensji do tronu moskiewskiego.

 

Wojny polsko-szwedzkie w XVII wieku

Na genezę wojen polsko-szwedzkich złożyły się następujące czynniki:

- rywalizacja o panowanie nad M. Bałtyckim między Polską, Rosją, Szwecją i Danią, spornym terenem były Inflanty;

- dziedziczne prawa Zygmunta III Wazy do korony szwedzkiej;

- konflikt religijny w rodzinie Wazów – Zygmunt III zapowiadał rekatolizację Szwecji;

- dążenie niezbyt zasobnej Szwecji do zdobycia żyznych gleb i portów, które pozwoliłyby na rozwój handlu.

Bezpośrednią przyczyną wybuchu wojny było przyłączenie Estonii do Polski w 1600 roku. Karol IX, król Szwecji, zajął w odpowiedzi na to Inflanty. W 1601 roku w bitwie pod Kockenhausen zwycięstwo odnieśli: Krzysztof Radziwiłł i Jan Karol Chodkiewicz – hetmani litewscy. Nie mieli oni jednak odpowiednich środków, aby podjąć działania ofensywne. Szwedzi zyskali czas na przygotowanie drugiego natarcia i podjęcie oblężenia Rygi. W tym czasie władzę nad oddziałami polskimi objął Jan Zamoyski. Potrafił on zmusić nieprzyjaciela do wycofania się aż po dzisiejszą Estonię. Taktykę Zamoyskiego kontynuował następca – Jan Karol Chodkiewicz. W 1605 roku król Szwecji Karol IX na czele czternastotysięcznej armii ruszył zdobywać Rygę, którą uratowała odsiecz czterotysięcznej armii Chodkiewicza. Do walnej rozgrywki doszło pod Kircholmem. Wódz polski wykorzystał ukształtowanie terenu, ściągając udanym manewrem Szwedów ze wzgórza do doliny, a następnie wykorzystał siłę uderzeniową husarii (ciężkiej jazdy polskiej) i rozbił wojska szwedzkie. Zaczepne działania Szwedów ciągnęły się jeszcze kilka lat. Dopiero wojna Szwecji z Danią i śmierć Karola IX umożliwiły zawarcie rozejmu w 1611 roku. Już w 1617 roku został on zerwany i w ciągu trzech lat Szwedzi, wykorzystując zaangażowanie polskich wojsk na wschodzie i południu, zdobyli Parnawę, Rygę i Mitawę. Akcja hetmana Krzysztofa Radziwiłła doprowadziła do odzyskania Mitawy i w 1622 roku zawarto ponownie rozejm (w Mitawie). Straciliśmy wówczas Inflanty, oprócz tzw. Inflant Polskich. Zawieszenie broni nie trwało długo. W 1625 roku król Szwecji Gustaw II Adolf przystąpił do działań wojennych przeciwko Polsce. Zdobył Dorpat w Inflantach, a w roku następnym, wykorzystując przewagę na morzu, uderzył na Prusy Królewskie. Zajął Piławę, Braniewo, Elbląg, Tczew, Oliwę i Puck oraz zablokował Gdańsk. Akcja hetmana Stanisława Koniecpolskiego (wiosną 1627 roku) doprowadziła do odzyskania Pucka. Przewaga Szwedów została ukazana w bitwie pod Tczewem w 1628 roku.. Polskim sukcesem w tej wojnie była morska bitwa pod Oliwą w 1627 roku. W 1629 roku król uzyskał od sejmu zgodę na podatki potrzebne do prowadzenia wojny i zawarł przymierze z cesarzem. Wówczas też udało się Koniecpolskiemu z pomocą wojsk cesarskich odnieść duży sukces pod Trzcianą, zaskakując Gustawa Adolfa, który w starciu został ranny. Jesienią 1629 roku został zawarty rozejm w Starym Targu (Altmark). Do rozejmu doszło w wyniku zabiegów Francji i protestantów niemieckich, którzy oczekiwali pomocy Szwecji w wojnie trzydziestoletniej. Zaangażowanie Szwecji przeciw Habsburgom w Niemczech, a następnie śmierć Gustawa Adolfa w 1632 roku spowodowały zawarcie rozejmu w Sztumskiej Wsi w 1635 roku, który miał gwarantować pokój przez 26 lat. Szwedzi ustąpili z polskich portów, ale zatrzymali Inflanty.

W 1655 roku Szwecja kolejny raz zaatakowała Polskę. Bez walki skapitulowało polskie pospolite ruszenie pod Ujściem w Wielkopolsce, a hetman Janusz Radziwiłł poddał Litwę na mocy ugody w Kiejdanach. Wkrótce Szwedzi zajęli całą Rzeczpospolitą. Król Jan Kazimierz zbiegł na Śląsk. W XI-XII 1655 roku miała miejsce obrona klasztoru na Jasnej Górze, która nabrała znaczenia symbolicznego dla Polaków. Postępowanie Szwedów szybko zmieniło stosunek podbitego kraju do króla Karola X Gustawa. Oddziały partyzanckie Stefana Czarnieckiego podjęły walkę z najeźdźcą. Wkrótce także wojska koronne odstąpiły Szwedów i król Jan Kazimierz powrócił do kraju. Wśród sojuszników szwedzkich znalazł się lennik Polski, elektor brandenburski Fryderyk Wilhelm. W XII 1656 roku powstał projekt rozbioru Rzeczypospolitej (układ w Radnot) przez Szwecję, Brandenburgię, Siedmiogród, Litwę Bogusława Radziwiłła i Ukrainę. Po stronie Polski stanął cesarz, Dania, chan tatarski i Holandia. Za cenę uniezależnienia odstąpił od Szwedów elektor brandenburski (traktaty welawsko-bydgoskie, 1657). Od tej pory Polska utraciła zwierzchność lenną nad Prusami). Szala zwycięstwa zaczęła przechylać się na polską stronę. Wojnę zakończył pokój w Oliwie 3 maja 1660 roku, na mocy którego Jan Kazimierz zrzekł się praw do korony szwedzkiej, a Szwedom oddano Inflanty.

Stosunki z Turcją w XVII wieku

W 1620 roku hetman wielki koronny Stanisław Żółkiewski wyruszył do Mołdawii, popierając oddanego Polsce hospodara. Wyprawa stosunkowo słaba i nieliczna natknęła się pod Cecorą na przeważające siły tureckie i tatarskie. Straty poniesione w pierwszym starciu zmusiły Żółkiewskiego do odwrotu. Uciekające oddziały hetmana zostały rozbite przez Turków. Żółkiewski poniósł śmierć. Wykorzystując ten sukces, Turcy rozpoczęli w 1621 roku akcję mającą na celu uniemożliwienie interwencji Polski po stronie Habsburgów w wojnie trzydziestoletniej. Wojska ottomańskie uderzyły na południową granicę Polski w okolicach Chocimia. Obroną dowodził hetman litewski Jan Karol Chodkiewicz. Ta wojna o charakterze obronnym dla Polski zakończyła się sukcesem Chodkiewicza. W walkach odznaczyli się Kozacy pod wodzą Piotra Konaszewicza Sahajdacznego. Kozacy stanowili blisko połowę wojsk polskich pod Chocimiem. Obustronne wyczerpanie zmusiło obie strony do zawarcia pokoju ustalającego granicę wpływów na Dniestrze.

Do kolejnych starć z armią turecką doszło w drugiej połowie XVII wieku. Po abdykacji Jana Kazimierza w 1668 roku, kolejna elekcja wyniosła na tron Michała Korybuta Wiśniowieckiego (1669). Jego czteroletnie panowanie było okresem pogłębiania anarchii politycznej. Król pozostawał pod silnym wpływem stronnictwa prohabsburskiego. Ten sojusz z Habsburgami przyczynił się do zaostrzenia konfliktu z Turcją. Pierwszy atak wojsk tatarskich (Tatarzy byli poddanymi Turcji) powstrzymał jeszcze w 1667 roku ówczesny hetman polny koronny Jan Sobieski, gromiąc ordę pod Podhajcami. Brak przygotowania Rzeczypospolitej do wojny uwidocznił się już w 1672 roku. Do ataku przystąpiła wówczas armia turecka pod wodzą sułtana Mohammeda IV. W ręce tureckie dostał się Kamieniec Podolski i niemal cała pozostała przy Rzeczypospolitej Ukraina. Mimo zwycięstw Jana Sobieskiego nad Tatarami, wojska tureckie podeszły niemal pod Lwów, co skłoniło króla Michała do podjęcia rokowań. Owocem tego był pokój w Buczaczu w 1672 roku. Na mocy pokoju Polska zrzekła się na rzecz Turcji województw: podolskiego, bracławskiego i resztek kijowszczyzny oraz zobowiązała się płacić stały podatek na rzecz Wysokiej Porty. Oznaczało to uznanie sułtana za lennego pana Rzeczypospolitej. Wywołało to szybką reakcję wśród szlachty. W obronie partii prohabsburskiej została zawiązana konfederacja gołąbska, chcąca wzmocnić pozycję króla. Jednocześnie zawiązano konfederację szczebrzeszyńską (profrancuską), która postulowała detronizację króla Michała.

Sejm obradujący w 1673 roku uchwalił, mimo sprzeciwów, podatek umożliwiający hetmanowi Sobieskiemu zorganizowanie ponad 40-tysięcznego wojska, zerwanie pokoju buczackiego i przejście do działań zaczepnych. Jesienią 1673 roku udało mu się pokonać armię turecką pod Chocimiem. W tym czasie umarł król Michał i sejm elekcyjny wybrał na tron zwycięskiego hetmana, Jana III Sobieskiego. Pierwsze lata panowania król musiał poświęcić obronie granic południowych, ponieważ w 1675 roku miała miejsce nowa inwazja turecka. Inwazję zatrzymano pod Lwowem, skutecznie broniono też Trembowli. W obliczu niebezpieczeństwa tureckiego sejm w 1676 roku uchwalił wystawienie 100-tysięcznej armii. Uchwała nie została w pełni zrealizowana, pozwoliła jedynie na mobilizację niewielkiej armii, która pod Żurawnem z Sobieskim na czele wytrzymała oblężenie tureckie. Obustronne wyczerpanie pozwoliło na rozejm w 1679 roku na zasadzie zachowania stanu posiadania. Przeprowadzona przez króla reforma wojskowa w 1680 roku ustabilizowała sytuację na granicy południowej.

W 1683 roku sejm uchwalił nowe podatki na wojsko. W marcu tego roku zawarte zostało przymierze z Austrią nękaną najazdami tureckimi. Kiedy Turcy oblegali Wiedeń, król Jan III Sobieski osobiście wyruszył na czele 25-tysięcznej armii z odsieczą. 12 września 1683 roku doszło do bitwy pod murami Wiednia. Sobieski miał pod swymi rozkazami niespełna 70 tysięcy żołnierzy (siły polskie, austriackie i kontyngenty z Rzeszy). Kara Mustafa, wielki wezyr turecki posiadał nieco ponad 100 tysięcy żołnierzy. Działania wojenne trwały od 10 do 12 września. Turcy zostali rozbici i ponieśli duże straty. W 1684 roku Polska wraz z Austrią, papiestwem i Wenecją przystąpiła do Świętej Ligi skierowanej przeciwko imperium ottomańskiemu. Wojny polsko-tureckie definitywnie zakończył pokój podpisany w Karłowicach w 1699 roku (za panowania Augusta II Mocnego). Pokój karłowicki przywracał stan posiadania sprzed traktatu buczackiego. Do Polski wróciły województwa: podolskie, bracławskie i część kijowskiego.



Walki z Kozakami i wojna z Rosją

Wiosną 1648 roku oddziały kozackie działające w porozumieniu z Tatarami ruszyły pod wodzą Bohdana Chmielnickiego na wojska koronne. Po zwycięstwie nad Żółtymi Wodami rozbiły pod Korsuniem główne siły wojsk koronnych, biorąc do niewoli hetmanów: Mikołaja Potockiego i Marcina Kalinowskiego. Te sukcesy zapewniły Chmielnickiemu masowe poparcie ludności kozackiej. W krótkim czasie powstanie Chmielnickiego zmieniło się w wojnę wyzwoleńczą Ukraińców przeciwko Polakom różniącym się wiarą, obyczajami, językiem. Zwycięstwa Chmielnickiego zbiegły się ze śmiercią Władysława IV. Sejm konwokacyjny targany wewnętrznymi sporami o sposób rozwiązania sprawy kozackiej powołał pospolite ruszenie oraz wojska zaciężne, które oddał pod komendę Mikołaja Ostroroga, Dominika Zasławskiego oraz Aleksandra Koniecpolskiego. Te wojska zostały rozproszone pod Piławcami w 1648 roku. W tym czasie nowym królem został Jan Kazimierz. Elekcja zbiegła się z ofensywą Chmielnickiego, która dotarła pod Zamość i Lwów. Z inicjatywy kanclerza Jerzego Ossolińskiego zimą 1648/1649 roku prowadzone były pertraktacje z Kozakami. Strona ukraińska dążyła do uzyskania samodzielności politycznej, jednak część starszyzny kozackiej gotowa była przyjąć tylko przywileje szlachty polskiej. Rokowania nie dały konkretnych rezultatów i walki zostały w 1649 roku wznowione. Wojsko polskie wytrzymało długie oblężenie w Zbarażu, podczas którego Jan Kazimierz starał się zebrać nowe wojska i pomóc oblężonym. Osaczony pod Zborowem król nawiązał porozumienie z chanem tatarskim Islam Girejem. Naciśnięty przez chana Chmielnicki musiał zgodzić się na zawarcie ugody w sierpniu 1649 roku, w wyniku której przyznano mu władzę hetmańską, ustalono rejestr kozacki na 40 tysięcy i wydzielono województwa: bracławskie, czernihowskie i kijowskie, do których nie miały wstępu wojska polskie. Ugoda zborowska była zwykłym kompromisem nie zadowalającym żadnej ze stron. To spowodowało, że po śmierci kanclerza Ossolińskiego (w 1650 roku), reprezentującego tendencje ugodowe wobec Kozaków, otwarta walka została wznowiona w 1651 roku. Stroną atakującą byli tym razem Polacy. W czerwcu 1651 roku rozegrała się trzydniowa bitwa pod Beresteczkiem, w wyniku której strona polska pod wodzą Jana Kazimierza zmusiła Tatarów do ustąpienia z pola bitwy, a następnie rozbiła wojska kozackie. Mimo klęski kozackiej, silny opór ludności ukraińskiej doprowadził do zawarcia ugody w Białej Cerkwi w 1651 roku. Rejestr miał wynieść 20 tysięcy, a Chmielnickiemu przyznano tylko województwo kijowskie. W 1652 roku Chmielnicki wszczął samodzielną akcję przeciwko Mołdawii wbrew interesom polskiej polityki. Armia polska, próbująca mu w tym przeszkodzić, została rozbita pod Batohem. Nowe walki polsko-kozackie skończyły się sukcesami Chmielnickiemu, któremu udało się w 1653 roku otoczyć armię Jana Kazimierza pod Żwańcem. Dzięki Tatarom doszło do krótkotrwałej ugody, bowiem w konflikt weszła Rosja dążąca do odzyskania ziem utraconych pokojem w Polanowie. I tak jesienią 1653 roku podjęta została w Moskwie uchwała o przyłączeniu Ukrainy do Rosji. Ta uchwała została zaakceptowana przez radę kozacką zimą 1654 roku w Perejasławiu. Rosja latem 1654 roku rozpoczęła działania przeciwko Polsce. Na ziemie Rzeczypospolitej uderzyły dwie armie rosyjskie: jedna od strony Ukrainy, druga – w kierunku Smoleńska. Zaniepokojeni ekspansją rosyjską Tatarzy sprzymierzyli się z Polakami, którzy odnieśli sukces bijąc Rosjan pod Ochmatowem w 1655 roku. Ofensywa rosyjsko-kozacka dotarła aż do Puław. Tatarzy zadali klęskę Chmielnickiemu i zmusili go do uznania zwierzchności Polski. W sprawie Rosji nastąpiło zawieszenie broni i połączenie sił przeciwko Szwecji, która właśnie rozpoczynała kolejną wojnę z Polską.

Po śmierci Chmielnickiego w 1657 roku następcą jego wybrano Jana Wyhowskiego, zwolennika orientacji propolskiej. Dążył on do zrównania Kozaków ze szlachtą polską. W 1658 roku zawarta została w Hadziaczu ugoda z Polską, mocą której województwa: kijowskie, czernihowskie i bracławskie, stworzyły Księstwo Ruskie, stanowiące odrębność administracyjną. Starszyzna kozacka otrzymała przywileje szlacheckie, w wyższe duchowieństwo prawosławne – prawo zasiadania w senacie. Te postanowienia nie zadowoliły chłopów ukraińskich, w wyniku czego wybuchło powstanie ludowe skierowane przeciwko Wyhowskiemu i Polakom. W 1659 roku Rosja chciała wykorzystać tę sytuację i wznowiła walkę o swoje kresy zachodnie i o Ukrainę. Armia polska okazała się lepiej przygotowana. W 1660 roku Stefan Czarniecki odniósł zwycięstwo nad Rosjanami pod Połonką. Na południu wojska koronne dowodzone przez Stanisława Potockiego i Jerzego Lubomirskiego pokonały armię rosyjską pod Cudnowem w końcu 1660 roku. Idące Rosjanom na odsiecz oddziały kozackie Jerzego Chmielnickiego (syna Bohdana) zostały pobite przez Lubomirskiego. Bardzo zły stan wewnętrzny w państwie stał się przyczyną zawarcia kompromisowego rozejmu w Andruszowie w 1667 roku. Rosja zatrzymywała ziemię smoleńską, siewierską i czernihowską oraz Ukrainę położoną na wschód od Dniepru (lewobrzeżna Ukraina). W 1686 roku Jan III Sobieski zgodził się na zawarcie „wieczystego” pokoju nazwanego od nazwiska posła pokojem Grzymułtowskiego.





Renesansowe dzieła sztuki

leonardo_dama_z_gronostajemleonardo_mona_lisaleonardo_ostatnia_wieczerzaMichal_Aniol_Sad_OstatecznyMichal_Aniol_Stworzenie_AdamaRafael_Madonna_z_Dzieciatkiem


Wiedza o społeczeństwie - przykładowe pytania opracowane przez uczniów klasy II do działu "Świat współczesny":
  1. NATO powołano do życia w roku:
    1. 1948,
    2. 1957,
    3. 1965,
    4. 1949.
  2. Siedzibą główną NATO jest:
    1. Waszyngton,
    2. Bruksela,
    3. Nowy Jork,
    4. Praga.
  3. Trybunał Sprawiedliwości UE znajduje się w:
    1. Paryżu,
    2. Luksemburgu,
    3. Brukseli,
    4. Berlinie.
  4. Polska stała się państwem członkowskim UE w:
    1. 1999 roku,
    2. 2003 roku,
    3. 2004 roku,
    4. 2006 roku.
  5. Sekretarzem Generalnym ONZ jest:
    1. Anders Rasmussen,
    2. Ban Ki-moon,
    3. Robert Schuman,
    4. żaden z powyższych.
  6. Która z poniższych organizacji terrorystycznych działa w Palestynie?
    1. IRA,
    2. ETA,
    3. Al-Kaida,
    4. Hamas.
  7. ONZ powstała w roku:
    1. 1945,
    2. 1946,
    3. 1918,
    4. 1955.
  8. Ruch separatystyczny Basków dąży do odłączenia od:
    1. Portugalii,
    2. Francji,
    3. Hiszpanii,
    4. Włoch.
  9. Członkiem NATO nie jest:
    1. Chorwacja,
    2. Litwa,
    3. Francja,
    4. Szwecja.



Circuit Maroc
Excursio Maroc
Argan Maroc
huile argan Maroc